Degenen die naar de Raad van State stapte tegen het hoofddoekenverbod in het atheneum in Antwerpen bereikten (voorlopig?) het omgekeerde van wat ze vroegen. Of toch niet, nu komen er moslimscholen. Wat ook de agenda van sommigen was.

Compleet legitiem met de vrijheid van onderwijs, ons land staat vol katholieke scholen dus waarom zou een moslimschool niet kunnen? Maar de schoolstrijd ligt al even achter ons en voor steeds minder leerlingen en hun ouders was het feit dat een school katholiek is echt doorslaggevend in hun schoolkeuze.

Maar die vlieger gaat niet op voor de moslimscholen waar religie terug op het voorplan zal staan en de hoofdreden is waarom leerlingen er zich inschrijven. In plaats van leerlingen met verschillende achtergronden te verenigen rond pluralistische pedagogische projecten, zullen ze net op basis van die verschillende achtergrond niet meer samen naar school gaan. Veel politici vragen zich nu af of dit een goede zaak is. Misschien eerder over moeten nadenken, zeker degene die nog wat olie op het vuur gegooid hebben.

Wellicht hoopt het GO (gemeenschapsonderwijs) dat met de invoering van het verbod ook de discussie verstomt. Dat gebeurde in Frankrijk. Terwijl er net nood is aan een grondig debat over pluralisme in het onderwijs.

En over emancipatie van onderop. Hoe doe je dat? Door die stemmen te versterken die niet enkel over grote principes 'Verlichting, Pluralisme, Emancipatie, Integratie, Secularisatie' spreken - zeer triestig als dat trouwens kritiekloos geslikt wordt van mannen die zich voor de rest geen bal interesseren in emancipatie en integratie- maar door mensen aan het woord te laten over hun eigen beleving, hun eigen ervaring.

Ik schrijf deze tekst trouwens vanuit Strasbourg waar ik deelneem aan de Freedom Drive. Dat is een actie georganiseerd door Independent Living. Een emancipatorische beweging van mensen met een handicap die opkomen voor zelfbeschikking. Zij schrijven: "Omdat wij zelf de beste deskundigen zijn als het over onze eigen noden aankomt, willen we tonen welke oplossingen wij willen, willen we over ons eigen leven beschikken, voor onszelf denken en spreken - net zoals iedereen anders. Om dat te bereiken moeten we elkaar steunen en van elkaar leren, onszelf organiseren en werken aan politieke verandering die leiden tot een wettelijke bescherming van onze burgerrechten en onze mensenrechten."

Voor onszelf denken en spreken. Ik ga hier niet de zoveelste analyse en stelling spuien over de beslissing van het GO. Af en toe eens zwijgen en luisteren, politici zouden dat meer mogen doen. En daarna stevig debateren natuurlijk, Groen! organiseert deze week in Antwerpen trouwens een debat, ik plak de uitnodiging onderaan dit bericht.

Nu wil ik anderen aan het woord laten, vanuit hun eigen ervaringen. Hieronder twee wijze stemmen in het debat. Meyrem Almaçi (kamerlid Groen!) verspreidde begin vorige week dit bericht en riep op om de verder polarisering te stoppen. Intussen lijkt het te laat, er is een verbod en de hoop dat het debat daarmee net stopt in plaats van ten gronde gevoerd wordt. Nog een andere stem is die van Nadia Fadil van het Steunpunt Allochtone Meisjes en Vrouwen.

Meyrem Almaci, fractieleidster Groen! in het federaal parlement roept de minister van Onderwijs Pascal Smet op om een dialoog te starten tussen de onderwijskoepels en de allochtone verenigingen. ‘Alles op zijn beloop laten, zal het debat enkel nog meer polariseren. Dat is slecht voor de politiek, voor ons onderwijs, voor de moslimmeisjes in kwestie en onze diverse samenleving in het algemeen. Ik maak mij oprecht zorgen over de clichématige wijze waarop deze discussie gevoerd wordt. Het wordt tijd dat we een grondig debat voeren over de wijze waarop we pluraliteit en diversiteit op onze scholen willen realiseren en over de vraag of het dragen van levensbeschouwelijke symbolen een rem betekenen voor de scholing van een leerling.

Groen! Is voor de vrije keuze en wil vrouwen zelf de keuze laten of ze al dan niet de hoofddoek dragen. Het hoofddoekenverbod gaat in tegen die vrije keuze en schiet bovendien haar doe voorbij. Sommige stemmen zeggen dat het verbod nodig is omwille van groepsdruk, maar die druk wordt door een verbod niet weggenomen, ze verplaatst zich dan, naar andere kledingstukken bijvoorbeeld. Anderen halen het emancipatieargument aan. De hoofddoek verbieden zal echter als resultaat hebben dat meisjes uit erg conservatieve milieus niet meer naar school zullen gaan. En dat terwijl scholing net het middel bij uitstek is om zich te emanciperen. En wat met moslima's die uit vrije wil hun hoofddoek dragen? Heiligt het doel de middelen? Deze meisjes ervaren hun hoofddoek immers als een stuk van wie ze zijn.

Meyrem Almaci betreurt dat er bedreigingen worden geuit: ‘iedereen heeft in ons land het recht om te protesteren en te manifesteren op een vreedzame manier. Het is erg dat het ludieke en inhoudelijke protest van de BOEH en de moslimmeisjes zelf ontsierd wordt door dergelijke incidenten. Ik hoop dat de amokmakers hun gezond verstand beginnen te gebruiken en beseffen dat ze door het debat te polariseren geen stap verder geraken.'

Het tragische is bovendien dat die scholen, die zich het meest hebben ingezet voor integratie, nu het slachtoffer worden van de politieke onwil om het hoofddoekendebat ten gronde te voeren. De moslimmeisjes reageren zo emotioneel omdat deze athenea de enige twee overblijvende gemeenschapsscholen in Antwerpen waren die de hoofddoek nog toelieten. Ze zien hun opties steeds verder verkleinen. Vrije schoolkeuze is in de praktijk niet langer mogelijk.

'Door overal de hoofddoek te verbieden, dwing je moslims om hun eigen scholen op te richten, maar elk initiatief in die richting wordt direct zeer negatief onthaald door de samenleving. Het is echter het een of het ander. De vraag is dus: wat willen we nu eigenlijk? Ik roep de minister van Onderwijs op om een grondig debat rond pluralisme in het onderwijs te organiseren' aldus Meyrem Almaci.

Nadia Fadil (SAMV): De kwestie van de sociale druk en het dragen van de
hoofddoek

Ik kies er bewust voor geen hoofddoek te dragen. En ik heb die vrijheid.
Niemand belet mij om te gaan werken of om te gaan studeren. En ik word
niet aangekeken op straat omwille van de keuze die ik heb gemaakt.

Maar ik voel dat die vrijheid steeds meer wordt ingeperkt. Dit omdat
sinds een jaren een lelijk offensief wordt gevoerd. Een racistisch
offensief. En dit in mijn naam en van anderen die, zoals ik, geen
hoofddoek wensen te dragen.

Hierdoor word ik buiten mijn wil om in een ogenschijnlijk 'kamp'
geplaatst -- alsof het loutere feit dat ik geen hoofddoek draag zou
betekenen dat ik onder druk sta, bevrijd moet worden, en racistische
maatregelen die mijn gesluierde zusters moeten ondergaan zou steunen.

1) In het debat rond de hoofddoek, en in de argumenten die worden
aangebracht om een verbodsbepaling te legitimeren, werd in de laatste
episode die van de 'sociale druk' aangehaald.

Steeds meer jonge moslima's kiezen ervoor vanuit hun religieuze
overtuiging een hoofddoek te dragen. Bovendien wordt deze religieuze
praktijk des te zichtbaarder door het maatschappelijk debat hierrond.
Hierdoor wordt het door vele moslims en niet-moslims als één van de
meest essentiele onderdelen van de Islamitische identiteit en praktijk
gezien. Deze jongeren zijn kinderen van hun tijd, en reageren op de
context die zich aandient. En dat laatste laat een sterke indruk na op
vele jongeren en jonge meisjes, of ze nu een hoofddoek wensen te dragen
of niet. Jongeren spreken elkaar hierop aan, en stellen elkaar vragen
hiernaar.

Dat er sociale druk zou bestaan om de hoofddoek te dragen willen we niet
ontkennen. Maar waarover hebben we het dan juist? Is het louter een
kwestie van subculturen die bij alle jongeren bestaat, waarbij jongeren
elkaar aanspreken en aanporren om zich op een bepaalde wijze te gedragen
of kleden, of gaat het om meer? In de media krijgen we individuele
verhalen te horen, maar eigenlijk weten we hier niet veel over. Over
hoeveel gevallen gaat het? Hoe uit die druk zich? Waarover hebben we het
juist?

Bovendien is het niet door de hoofddoek te verbieden dat die sociale
druk als bij wonder zal verdwijnen.

Maar door naar sanctionerende maatregelen te grijpen sturen de scholen,
en andere maatschappelijke instellingen, een verkeerd signaal.

Deze scholen geven immers één van de meest centrale onderdelen van hun
pedagogisch project op: nl. jongeren leren omgaan met de waaier aan
levensstijlen, en met de diversiteit rondom hen. Ze falen falikant in
wat één van hun belangrijkste opdracht zou moeten zijn: jongeren tot
mondige, geëmancipeerde en weerbare burgers vormen in de geglobaliseerde
steden, waarin mensen worden geconfronteerd met verschillende talen,
culturen en godsdiensten.

Door de hoofddoek te verbieden, en door het debat hierrond, worden
jongeren beperkt in hun identitaire en religieuze zoektocht. Hun
keuzemogelijkheden wordt op voorhand ingeperkt. Ze krijgen de boodschap
mee dat ze niet langer welkom zijn van zodra ze bepaalde levenskeuzes maken.

Dit leidt tot een bijzonder ongezond en gepolariseerd maatschappelijk
klimaat, waarbij jongeren langs alle kanten 'onder druk' worden gezet om
een bepaalde keuze te maken. Ze mogen en kunnen niet langer zoals
niet-moslimjongeren, op een vrijblijvende wijze experimenteren, of op
autonome wijze hun identiteit vorm geven. Dat laatste zou nét het
voorrecht moeten zijn van jong zijn, maar daar kunnen ze niet langer van
genieten. Want elke keuze die ze maken wordt ineens zwaar geladen: een
keuze voor een hoofddoek betekent uitsluiting, en de keuze om geen
hoofddoek te dragen wordt steeds minder bespreekbaar. Dat laatste wordt
ineens synoniem voor abdicatie.

2) Wanneer we het tenslotte over sociale druk hebben, vergeten we maar
al te vaak die sociale druk die gesluierde vrouwen dagdagelijks ervaren.
In dit geval gaat het om een maatschappelijk gestuurde en gesteunde
sociale druk, om hun hoofddoek af te zetten. En deze wordt bovendien
door allerhande juridische en administratieve maatregelen versterkt.

Vele gesluierde vrouwen geven hieraan toe en zetten hun hoofddoek af --
omdat ze geen keuze hebben. En ze moeten leren omgaan met de pijn en
vernedering die hiermee gepaard gaat indien ze willen verder studeren,
en hun toekomstkansen niet willen vergooien.

Want vergis u niet: er staan nu misschien een aantal meisjes -- terecht
-- te demonstreren voor de schoolpoorten, omdat ze weigeren zonder hun
hoofddoek naar school te gaan. Maar voor elk gesluierd meisje dat de
camera's haalt omdat ze haar hoofddoek niet wil afzetten, zijn er
tientallen -- honderden -- meisjes die dit wél doen, die hun hoofddoek
wél afzetten. En die keer op keer deze vernedering ondergaan, en zich
slepen naar een school waarin ze zich niet erkend noch gewenst voelen.

Deze maatschappelijke en institutionele druk om de hoofddoek af te
zetten, en de gevolgen hiervan op de vrouwen die dit doen, haalt echter
zelden de pers. Het blijft een onzichtbare pijn. Een dagelijkse
vernedering, die velen in stilte ondergaan.

Dit is de maatschappij die we in naam van onze 'gekoesterde vrijheden'
aan het vormen zijn. En dit is de boodschap die we telkens opnieuw aan
gesluierde vrouwen, maar ook aan jongeren en de rest van onze
maatschappij, meegeven: dat er voor vrouwen die de hoofddoek dragen geen
plaats is in onze samenleving.

De hoofddoek: een kwestie van integratie of neo-racisme?"

Datum : Woensdag 16 september 2009
Locatie : Academie Onderwijs- en Jeugdcentrum
Stuivenbergplein 7a - 2060 Antwerpen
Aanvang: Deuren open 19.30h - aanvang debat 20.10h
Deelname : Iftarmaaltijd en debat gratis na inschrijving via Kim.Tibos@groen.be
Tel: 0479/44.19.53 - 02/549.89.74 . Graag reserveren voor 13 september.

Meyrem Almaci, Federaal Volksvertegenwoordiger & Fatima Bali, Districtsschepen Borgerhout

Nodigen U vriendelijk uit voor een Iftarmaaltijd met aansluitend debat:

" Onder de sluier".

De hoofddoek: een kwestie van integratie of neo-racisme?"

Moderator : Sacha Van Wiele (journalist GVA)
Sprekers : Karin Heremans (Atheneum Antwerpen), Samira Azabar (BOEH),
Sara Bracke (Women's Studies - Universiteit Utrecht) Rik Pinxten (HVV- UGent),